Beste Rik,
Eerst met betrekking tot je vraag over sites. Persoonlijk heb ik nog geen sites gevonden die degelijke, uitgebreide informatie geven over de tempelorde. Hoewel er heel wat websteks voorhanden zijn, dwepen de meeste in meer of mindere mate met allerlei fantastische theorieën, waarbij het als leek niet steeds gemakkelijk is realiteit van fictie te onderscheiden.
Niettemin is er één site die, heel beknopt weliswaar, een introducties biedt over onderwerpen gerelateerd aan de regligieuze ridderorden, namelijk
http://www.the-orb.net/encyclop/religio ... index.html. Er staan korte stukken te lezen geschreven door vooraanstaande historici. Het korte artikeltje van Malcolm Barber, misschien wel de vader van het moderne tempeliersonderzoek, is zeker aan te raden.
Het antwoord op je inhoudelijke vraag is niet eenvoudig te geven. Vooral omdat je in je vraag laat blijken dat je de middeleeuwse wereld probeert te begrijpen vanuit een modern denkkader (geen verwijt hoor, zelfs prominente historici moeten nog steeds opletten voor die fout).
IK merk dat bijvoorbeeld op door de zinssnede 'helemaal losstaan van de Kerk'. De vraag die we ons hierbij moeten stellen is, 'wat is de Kerk?'. In onze moderne opvatting vereenzelvigen wij de Kerk met het vaticaan of, in een genuanceerdere visie, staat Rome heel centraal in onze opvatting over wat Kerk precies betekent. Hoewel Rome steeds een prominente rol heeft gespeeld, werd in de middeleeuwen de kerk zeker niet eenduidig geassocieerd met Rome. Zo bestonden er aanzienlijke geografische variaties in de liturgie en de meeste geloofsdoctrines werden eerder in belangrijke abdijen zoals Clairvaux of voorname universiteiten als die van Parijs bediscussieerd. Trouwens in welke mate en op welke manier Rome controle kon uitvoeren in lokale en regionale kerkelijke aangelegenheden stond helemaal niet vast.
Maar wat was de Kerk (Ekklesia) dan wel? Wel in zekere zin zou een middeleeuwer Kerk eerder hebben gelijkgesteld met de christenheid (Christianitas). Die christenheid was niet enkel een gemeenschap van gelovigen, maar was de simpelweg de gemeenschap. Het was een holistische term om zowel de poltieke, sociale, culturele en zelfs economische velden van de Europese samenleving mee aan te duiden. Binnen die christenheid bekleedden zowel religieuzen (vooral de bisschoppen) als lekenheren machtsposities in naam van God (wanneer je een middeleeuwse oorkonde raadpleegt zal je snel merken dat de titel van de lekenheer vaak wordt gevolgd door "gratia dei", wat betekent door de gratie van God). Theoretisch gesproken hadden binnen die christenheid de keizer en koningen de hoogste wereldlijke macht en de paus de hoogste religieuze macht. Anders gesteld, de paus met zijn bisschoppen bekommerden zich om de zielen en de keizer en koningen om de lichamen. Maar waar stopt het lichaam en begint de ziel?
Een dergelijke soort vraag staat uiteraard centraal met betrekking tot wie oorlog kan legitimeren, laat staan oorlog heilig kan verklaren.
Nu in eerste insantie ging kruisvaart ontegensprekelijk uit van de paus. Die kon op zijn beurt gebruik maken van een oude traditie ten aanzien van oorlog. Augustinus van Hippo, één van de voornaamste kerkvaderen en vader van de katholieke theologie (ca.400), had immers in zijn theologie ruimte geschept om oorlog te legitimeren. Wanneer oorlog werd gevoerd ter bescherming van de christenheid, op bevel van een legitieme autoriteit (wat in de elfde eeuw de paus betekende), zonder persoonlijk gewin en met zo weinig mogelijk leed, dan was een oorlog rechtvaardig.
Dat concept van de heilige oorlog zou in de tweede helft van de elfde eeuw een nieuw elan krijgen, vooral door het toedoen van de invloedrijke paus Gregorius VII. Hij transformeerde het concept van de rechtvaardige oorlog in een concept van heilige oorlog (oorlog werd niet enkel legitiem, het werd een werk van God). Het toepassingsgebied van dat concept was echter beperkt. Gregorius beoogde de heilige oorlog vooral in te zetten ter verdediging van de Heilige Stoel in Rome tijdens de zware conflicten met keizer Hendrik IV in het kader van de investituurstrijd. Hoewel dit concept slechts een beperkt succes kende, was het wel geformuleerd en kon het gebruikt worden op een grotere schaal. Door het concept van Heilige Oorlog te combineren met dat van de pelgrimstocht, wist Urbanus II het concept tot nieuwe hoogtes te tillen. Een heel populaire vorm van oorlogsvoeren was ontstaan.
Nu, zoals ik eerder aanhaalde, deze kerk was zeker niet even strikt en centraal georganiseerd en door de combinatie met pelgrimages (die enkel dienden goedgekeurd te worden door bisschoppen) valt moeilijk uit te maken wat nog een echte kruistocht was en wat een gewapende pelgrimstocht was. De kruistocht van de graaf van Vlaanderen Filips van de Elzas uit 1177-1178 bijvoorbeeld, was nooit afgekondigd door een paus (de laatste kruistocht die officieel door een paus was afgekondigd was de tweede kruistocht in de jaren 1140'). Desalniettemin zien we dat zijn tocht vaak als een kruistocht omschreven wordt. Wat zelfs meer is, uit zijn brief naar Hildegard van Bingen, een Vlaamse mystica, kunnen we zelfs afleiden dat hij het zelf zag als een kruistocht (de zin 'pro defensio christianitatis' zegt genoeg). Gebeurde deze pelgrimstocht met instemming van op zijn minst een bisschop, zonder twijfel! Te meer omdat Filips zelf in staat was om zijn kandidaat bisschop in Dooornik, Terwaan en Kamerrijk te laten verkiezen.
Je merkt het, het is een complex verhaal. Maar wat belangrijk is om je te realiseren is dat de middeleeuwse wereld veel minder dezelfde opdeling tussen kerkelijk en seculier maakte als wij vandaag kennen. Wil dat zeggen dat de Kerk minder religieus was? Integendeel, de wereld was een religieuzere plaats en ook voor seculieren was religie een belangrijke materie. Niet enkel maar vanuit een vrees voor het persoonlijke zielenheil zoals vaak wordt naar voor geschoven, maar ook omwille van de religieuze implicaties in deze wereld. Kruistocht was immers ook het werk van God op de aarde doen, althans in de perceptie van deze ridders.
Stond kruisvaart dus los van de Kerk, helemaal niet. Veeleer staat de moderne Kerk los van de middeleeuwse Kerk. Of beter gezegd, de Kerk in de middeleeuwen betekende iets anders dan de Kerk vandaag. Het is vooral die projectie van moderne concepten op de middeleeuwse samenleving die de middeleeuwen in vele opzichten zo onbegrijpelijk en soms zelfs fantastisch maken voor een moderne toeschouwer.